Educatieve animatievideo’s leveren een grote bijdrage aan het begrijpen van complexe medische informatie. Vier gespecialiseerde verpleegkundigen van het Maasstad Ziekenhuis deden in het kader van hun opleiding Bachelor of Nursing een literatuurstudie naar het effect van deze video’s op het begrip van laaggeletterden.
De groep bestaat uit Roswietha van Nieuwaal-van der Perk, werkzaam op het Dialysecentrum, Sem Elbertsen en Mathilde Bunk, beiden werkzaam op de Cardiac Care Unit (CCU), en Willeke Groenenboom, die inmiddels de switch heeft gemaakt van de Recovery naar de polikliniek Maag-, Darm- en Leverziekten (MDL). Zij bevinden zich in de afrondende fase van hun opleiding en voerden een Critically Appraised Topic (CAT) uit: een kritische beoordeling van wetenschappelijke literatuur rondom een praktijkgerichte vraag.
Roswietha kwam op het idee voor het onderwerp toen zij nadacht over de vraag hoe het bestaande voorlichtings-materiaal toekomstbestendig kan worden ingericht voor patiënten met nierfalen. Zo ontdekte zij dat het Maasstad Ziekenhuis sinds eind 2023 beschikt over een abonnement op Indiveo. Dat is een platform met begrij-pelijke patiënteninformatie door middel van ‘beeldverhalen’, ook wel divi’s genoemd. Een divi geeft heldere uitleg over een ziektebeeld, ingreep of behande-ling. Zo’n divi bestaat uit een animatievideo met een duidelijke stemvertolking, uitlegkaarten en korte stukjes tekst in duidelijke taal. De divi’s kunnen aangeboden wor-den op de algemene website van het ziekenhuis, het patiëntenportaal, de BeterDichtbij app en via televisie-schermen aan bed in het ziekenhuis. “Omdat ik in de praktijk zie hoe patiënten soms worstelen met de vaak ingewikkelde informatie, zag ik meerwaarde om dit onder-werp te onderzoeken. Wat zegt de wetenschap over het effect van animatievideo’s? En dan specifiek rondom het begrip van laaggeletterden. We hebben bewust gekozen voor een onderwerp dat ziekenhuisbreed toepasbaar is.”
Er werd gemotiveerd gewerkt aan de groepsopdracht. Sem: “Ik legde de focus op zoekstrategieën en het selec-teren van relevante artikelen. Anderen richten zich meer op het kritisch beoordelen ervan. Zo hadden we een evenredige takenverdeling.
Sem: “Een groot voordeel van de animatievideo’s is dat het mogelijk is ze in meerdere talen aan te bieden. Dat maakt ze extra waardevol voor onze diverse patiën-tenpopulatie in Rotterdam Zuid, waar veel verschillende talen worden gesproken. Niet iedereen begrijpt de Nederlandse taal, zowel mondeling als schriftelijk. Laag-geletterdheid is een belangrijk aandachtspunt. Als we deze doelgroep willen bereiken, moet je de informatie zo aanbieden dat zij het kunnen begrijpen. Mathilde: “Ani-matievideo’s kun je op allerlei manieren inzetten: op de website of informatief in de spreekkamer van de polikli-niek. Of juist uitbreiden in de kliniek. Op de CCU zien we regelmatig heropnames bij hartfalenpatiënten, omdat zij de leefregels zoals een vochtbeperking niet begrijpen of medicatie-instructies achteraf verkeerd begrepen blijken te hebben. Er kunnen dan serieuze complicaties optreden. Ook medische terminologie vormt voor veel mensen een drempel. Je moet maar net weten wat ermee bedoeld wordt. Wij geven soms een stortvloed aan infor-matie, maar we moeten oppassen dat we onze patiënten niet na de eerste zin al kwijt zijn. Het visualiseren van patiënteninformatie kan ervoor zorgen dat instructies beter onthouden worden. Roswietha: “De literatuur laat zien dat beeldmateriaal het geheugen vergroot door het ‘picturale superioriteitseffect’. Met andere woorden: infor-matie beklijft beter in het brein. Tevens wordt aangetoond dat animatiebeelden niet alleen effectief zijn voor laagge-letterden, maar voordelen bieden voor alle doelgroepen, ongeacht opleidingsniveau.
”ANIMATIEVIDEO’S ZEGGEN NOU EENMAAL MEER DAN DUIZEND WOORDEN.”
Roswietha: “De groep chronische dialysepatiënten onder-gaat veelal de zorg op een passieve wijze. Ik hoop dat de animatievideo’s in de toekomst gaan bijdragen aan beter inzicht in de eigen gezondheid, wat leidt tot meer betrok-kenheid in de behandeling en betere gezondheidsuitkomsten. Denk hierbij aan meer therapie-trouw en zelfzorg-vaardigheden – iets wat onze literatuurstudie bevestigt. De mooiste situatie is dat wij de patiënt kunnen ondersteunen om zelf de ervaringsdes-kundige te worden”.
Binnen iedere specialisatie kunnen de animatievideo’s worden afgestemd op de doelgroep. Willeke: “Binnen de MDL zien we ook veel laaggeletterden. Voorlichting over onderzoeken zoals scopieën roepen vaak veel vragen op. Animatievideo’s kunnen hierbij echt helpend zijn. Een video zegt nou eenmaal meer dan duizend woorden. Ver-volgonderzoek zou zich moeten richten op het standaardiseren van de verschillende niveaus van gelet-terdheid.” Om het positieve effect van animatievideo’s optimaal te benutten, zou het Maasstad Ziekenhuis kunnen overwe-gen te investeren in een uitgebreider abonnement bij Indiveo met vertaalmogelijkheden binnen de divi’s. Dan krijgen patiënten de mogelijkheid uit meerdere talen te kiezen. Roswietha: “Veel zorgverleners zien de meerwaarde daarvan en het past ook bij toegankelijke en inclusieve zorg. Hopelijk wordt dat in de nabije toekomst werkelijkheid.”
